WHO cập nhật đầu năm 2026: nhiều loại nước ép, kể cả không thêm đường, vẫn chứa lượng đáng kể đường tự do cần hạn chế.
Điểm quan trọng không nằm ở khẩu hiệu trên bao bì mà ở tổng lượng đường trong một khẩu phần thực tế và cách thức cơ thể tiếp nhận đường từ nước ép so với trái cây nguyên quả.
Không. Nước ép không thêm đường không thể uống thoải mái như nước lọc. Theo hướng dẫn hiện hành về chế độ ăn lành mạnh được WHO cập nhật ngày 26/1/2026 và VietFrame kiểm tra ngày 1/10/2026, nhiều loại nước ép, kể cả loại ghi không thêm đường, vẫn chứa lượng đáng kể đường tự do nên cần được hạn chế. “Không thêm đường” chỉ có nghĩa nhà sản xuất không cho thêm đường trong quá trình chế biến; điều đó không đồng nghĩa đồ uống ấy không có đường.
Điểm dễ gây nhầm lẫn với người mua ở Việt Nam là cụm từ này nghe gần với “lành mạnh” hoặc “nhẹ gánh hơn nước ngọt”. Nhưng về mặt khuyến nghị dinh dưỡng, WHO xếp đường tự nhiên có trong nước ép và nước ép cô đặc vào nhóm đường tự do, tức nhóm cần kiểm soát trong khẩu phần hằng ngày. Vì vậy, suy luận rằng nước ép không thêm đường có thể thay nước lọc là không đúng.
Vì sao nước ép vẫn bị tính là nguồn đường tự do?
Theo WHO, đường tự do bao gồm đường được thêm vào thực phẩm và đồ uống, đồng thời bao gồm cả đường có sẵn trong mật ong, siro, nước ép trái cây và nước ép trái cây cô đặc. Đây là điểm phân biệt quan trọng giữa nước ép và trái cây nguyên quả. Khi trái cây được ép lấy nước, phần chất xơ cấu trúc của quả thường giảm đi đáng kể, còn phần đường đi vào ly nước theo dạng dễ uống nhanh hơn, nhiều hơn và khó tạo cảm giác no tương đương ăn nguyên quả.
Nói cách khác, cùng là cam, táo hay nho, cách cơ thể tiếp nhận khi ăn nguyên quả và khi uống nước ép không hoàn toàn giống nhau. WHO không nói mọi loại nước ép đều có hại hay mọi loại trái cây đều nên tránh; cơ quan này chỉ nêu rõ rằng nếu uống nước ép thì vẫn phải tính đó là nguồn đường tự do cần giới hạn.
Đọc nhãn theo khẩu phần, không theo quảng cáo
Với người tiêu dùng, cách đọc hữu ích nhất không phải là dừng ở dòng “không thêm đường”, mà là xem bảng dinh dưỡng theo toàn bộ chai, hộp hoặc ly mà mình thực sự uống. Một sản phẩm có thể ghi lượng đường trên 100 ml ở mức không quá cao, nhưng dung tích 250 ml, 330 ml hay 500 ml sẽ làm tổng lượng đường trong một lần uống tăng lên đáng kể. Khung so sánh nên bắt đầu từ ba câu hỏi: một khẩu phần thực tế là bao nhiêu ml, tổng đường trong cả khẩu phần là bao nhiêu, và sản phẩm đó có đang thay thế nước lọc hay chỉ là đồ uống thỉnh thoảng dùng kèm bữa ăn.
Cách đọc này đặc biệt quan trọng ở Việt Nam, nơi nước ép đóng chai, nước ép tại quán và các loại pha trộn từ cô đặc có thể rất khác nhau về dung tích và thành phần. Chỉ nhìn mặt trước bao bì rất dễ bỏ qua lượng đường đến từ chính nước ép trái cây. Với trẻ nhỏ, người có đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa hoặc đang phải kiểm soát năng lượng, việc đánh giá theo khẩu phần càng cần thận trọng hơn; tuy nhiên mức phù hợp phải tùy tư vấn chuyên môn, không thể áp một con số cố định cho mọi người.
Vì sao WHO vẫn ưu tiên trái cây nguyên quả?
Trong phần hướng dẫn về carbohydrate, WHO khuyến khích nguồn carbohydrate đến chủ yếu từ ngũ cốc nguyên hạt, rau, trái cây và các loại đậu. Cùng với đó, cơ quan này nêu rõ trái cây tươi và rau là lựa chọn tốt; nước ép có thể được dùng, nhưng phần lớn các loại, kể cả không thêm đường, vẫn chứa lượng đường tự do đáng kể. Ưu tiên trái cây nguyên quả vì thế không phải là xu hướng quảng bá mới, mà là cách ăn phù hợp hơn với khuyến nghị dinh dưỡng hiện hành.
Điều này cũng giúp tránh hai cực đoan thường gặp: coi mọi loại trái cây là “nhiều đường nên phải né”, hoặc ngược lại xem mọi loại nước ép trái cây là lành mạnh như nhau. Thực tế nằm ở cách chế biến, dung tích sử dụng và vai trò của đồ uống đó trong cả chế độ ăn. Nước lọc vẫn là lựa chọn để uống thoải mái hằng ngày; còn nước ép, kể cả không thêm đường, nên được xem là đồ uống cần cân nhắc theo lượng dùng và hoàn cảnh sử dụng.
Điều còn phải kiểm tra trước khi kết luận cho từng sản phẩm
Bài toán thực tế không thể giải chỉ bằng một khẩu hiệu dinh dưỡng. Để biết một sản phẩm cụ thể phù hợp đến đâu, người mua còn phải kiểm tra nhãn dinh dưỡng, dung tích thật của mỗi chai hoặc hộp, thành phần có dùng nước ép cô đặc hay không, và khẩu phần mà mình thực sự tiêu thụ. Với trẻ nhỏ hoặc người có bệnh nền, quyết định dùng thường xuyên hay không nên dựa trên hướng dẫn cá nhân hóa thay vì suy đoán từ quảng cáo.