Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa ký hai sắc lệnh nhằm chặn “du lịch sinh con” dẫn tới quyền công dân Mỹ, dù chỉ một tháng trước, Tòa Tối cao vẫn khẳng định nguyên tắc quốc tịch theo nơi sinh được Hiến pháp bảo vệ.
Theo Nhà Trắng, ngày 6/8 ông Trump ký “Chấm dứt du lịch sinh con” và “Tiếp tục bảo vệ ý nghĩa, giá trị của quốc tịch Mỹ”. Một sắc lệnh siết cấp thị thực và cho phép từ chối nhập cảnh với người có mục đích sang Mỹ để sinh; sắc lệnh còn lại xác định một số trường hợp trẻ sinh ra tại Mỹ không được áp dụng quốc tịch theo Tu chính án 14 (nguyên tắc jus soli).
Bối cảnh của động thái này là Tu chính án 14 quy định ai “sinh ra tại Mỹ và thuộc quyền tài phán của Mỹ” là công dân. Năm 2025, ông Trump từng ra Sắc lệnh 14160 tìm cách hạn chế cơ chế này, nhưng bị chặn và được Tòa Tối cao xem xét trong vụ Trump kiện Barbara. Ngày 30/6, đa số thẩm phán do Chánh án John Roberts viết ý kiến khẳng định: con của người ở Mỹ trái phép hoặc tạm thời vẫn là công dân khi sinh ra; ngoại lệ truyền thống chỉ rất hẹp như con của nhà ngoại giao.
Để né phán quyết trên, sắc lệnh mới thu hẹp theo nhóm. Trẻ sinh tại Mỹ có thể bị loại trừ nếu một trong hai cha mẹ là thành viên tổ chức khủng bố nước ngoài bị chỉ định, là đối tượng khủng bố bị trừng phạt, hoặc là nhân viên chính phủ nước ngoài/đại sứ quán, lãnh sự quán. Trường hợp cha mẹ dàn xếp “giao dịch thương mại” để sang Mỹ sinh con vì mục đích quốc tịch, hay dùng người mang thai hộ tại Mỹ nhằm lấy quốc tịch cho con cũng bị nêu đích danh.
Chính nhóm “giao dịch thương mại” được dự báo sẽ gây tranh tụng, bởi phán quyết Barbara nhấn mạnh việc lưu trú tạm thời không đưa đứa trẻ ra ngoài quyền tài phán của Mỹ. Câu hỏi là liệu mở rộng ngoại lệ như vậy có phù hợp với khuôn khổ rất hẹp mà tòa từng công nhận hay không.
Sắc lệnh “Chấm dứt du lịch sinh con” chủ yếu can thiệp ở khâu biên giới và thị thực. Bộ Ngoại giao và Bộ An ninh Nội địa được trao quyền từ chối hoặc hủy thị thực, từ chối “các giấy phép du lịch khác” như hệ thống chấp thuận điện tử, và chặn nhập cảnh với người bị nghi có mục đích sinh con để lấy quốc tịch; đồng thời có thể xử lý cá nhân/tổ chức môi giới trong và ngoài nước. Tiêu chí cụ thể sẽ do hai bộ ban hành sau đó.
Mỹ không lần đầu siết hoạt động này: từ năm 2020, quy định thị thực B cho phép viên chức lãnh sự từ chối nếu mục đích chính là sang Mỹ sinh con để con có quốc tịch; hướng dẫn hiện hành cũng nêu rõ “du lịch sinh con” không được phép theo diện du lịch. Với khách từ các nước tham gia Chương trình Miễn thị thực dùng ESTA, phạm vi áp dụng sẽ phụ thuộc hướng dẫn mới, vì sắc lệnh cho phép áp dụng với “thị thực hoặc giấy phép du lịch khác”. Cần lưu ý mang thai không đồng nghĩa bị cấm nhập cảnh; cơ quan biên phòng Mỹ vẫn phân biệt việc thăm thân, du lịch thông thường với hành vi nhằm đạt quốc tịch cho trẻ. Trong ngắn hạn, việc chứng minh mục đích chuyến đi, khai báo trong hồ sơ và việc sử dụng dịch vụ môi giới sinh nở sẽ bị soi kỹ hơn; các cơ quan Mỹ có tối đa 30 ngày để ban hành hướng dẫn thực thi.