Nghị quyết mới gia hạn một số chính sách thuế với xăng, dầu đến ngày 31/12/2026, nhưng điều đó không có nghĩa giá tại cây xăng sẽ giảm theo cùng một tỷ lệ.
Trong cơ chế hiện hành, thuế chỉ là một phần của giá cơ sở; giá thế giới, tỷ giá, chi phí kinh doanh và kỳ điều hành trong nước mới quyết định mức bán lẻ cuối cùng.
Không. Nếu hỏi “thuế xăng dầu giảm đến hết 2026 giá xăng có giảm không”, câu trả lời ngắn gọn là không thể suy ra như vậy một cách cơ học. Việc kéo dài ưu đãi thuế chỉ giúp duy trì một cấu phần chi phí ở mức thấp hơn so với trường hợp ưu đãi hết hiệu lực, còn giá bán lẻ trong nước vẫn thay đổi theo giá thành phẩm xăng dầu thế giới, tỷ giá VND/USD, chi phí định mức và kỳ điều hành.
Ngày kiểm tra là 7/10/2026. Theo thông tin Chính phủ công bố ngày 30/9/2026, Nghị quyết số 43/2026/NQ-CP kéo dài đến hết ngày 31/12/2026 việc áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng đối với xăng, dầu, một số nguyên liệu sản xuất xăng dầu và nhiên liệu bay. Một số mã xăng động cơ không pha chì và nguyên liệu pha chế tiếp tục được áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi 0%.
Gia hạn ưu đãi thuế là giữ mặt bằng chi phí, không phải mệnh lệnh giảm giá
Điểm cần tách bạch là chính sách thuế và cơ chế điều hành giá bán lẻ là hai lớp khác nhau. Khi ưu đãi được kéo dài, điều Nhà nước làm là ngăn một số sắc thuế quay về mức cao hơn từ ngày 1/10 rồi tiếp tục từ quý IV/2026 đến cuối năm. Tác động trực tiếp nhất là tránh tạo thêm áp lực tăng giá từ phía thuế, chứ không tự động tạo ra một đợt giảm giá tương ứng trên bảng giá bán lẻ.
Cũng vì vậy, không nên quy đổi mức thuế được giảm hay được gia hạn thành số đồng giảm tại cây xăng. Thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ đặc biệt là các sắc thuế khác nhau, áp dụng trên cơ sở khác nhau. Với xăng, thuế tiêu thụ đặc biệt vẫn thực hiện theo luật riêng; còn với dầu diesel, cấu trúc thuế lại khác. Nếu gộp tất cả thành một phép trừ đơn giản, kết quả sẽ sai bản chất.
Giá cơ sở được tính từ nhiều biến số
Theo cơ chế tại Nghị định 80/2023/NĐ-CP, giá cơ sở xăng dầu được xác định từ cả nguồn nhập khẩu và nguồn sản xuất trong nước, theo tỷ trọng sản lượng của từng nguồn. Trong công thức này có giá thành phẩm xăng dầu thế giới bình quân giữa hai kỳ công bố, chi phí đưa hàng về cảng hoặc từ nhà máy lọc dầu trong nước ra thị trường, premium, chi phí kinh doanh, lợi nhuận định mức, các khoản trích lập hoặc sử dụng Quỹ bình ổn giá và các loại thuế, phí liên quan. Tỷ giá ngoại tệ cũng là biến số quan trọng vì phần hàng nhập khẩu được quy đổi sang đồng Việt Nam.
Điều đó giải thích vì sao cùng một chính sách thuế nhưng tác động lên từng kỳ điều hành có thể khác nhau. Nếu giá thế giới tăng nhanh hoặc tỷ giá tăng, phần chi phí phát sinh này có thể lấn át tác dụng giữ giá của ưu đãi thuế. Ngược lại, nếu giá thế giới giảm mạnh, giá bán lẻ trong nước có thể đi xuống ngay cả khi chính sách thuế không thay đổi.
Kỳ điều hành gần nhất cho thấy thuế không phải biến số duy nhất
Diễn biến mới nhất cũng phản ánh rõ điều đó. Ở kỳ điều hành ngày 1/10/2026, thời điểm Nghị quyết 43 bắt đầu có hiệu lực, giá bán lẻ tối đa của xăng E5RON92 được công bố ở mức 26.569 đồng một lít và xăng E10RON95-III là 27.189 đồng một lít, trong khi dầu diesel 0,05S lên tới 29.717 đồng một lít. Cùng một khung chính sách thuế, xăng tăng nhẹ nhưng diesel lại giảm mạnh hơn do diễn biến giá thành phẩm thế giới khác nhau giữa các mặt hàng.
Vì thế, cách so sánh đúng không phải là hỏi ưu đãi thuế có bằng ngay mức giảm giá hay không, mà là so với kịch bản ưu đãi hết hiệu lực thì giá cơ sở sẽ cao hơn bao nhiêu trong cùng một điều kiện giá thế giới, tỷ giá và chi phí. Muốn trả lời đầy đủ, cần đối chiếu từng kỳ điều hành cụ thể, từng chủng loại nhiên liệu và các thông số được liên Bộ Công Thương – Tài chính công bố cho kỳ đó.
Với dữ kiện hiện có, kết luận thận trọng là việc kéo dài ưu đãi thuế đến hết 2026 giúp giảm áp lực tăng giá và hỗ trợ ổn định nguồn cung, nhưng không đồng nghĩa giá xăng trong nước sẽ giảm tương ứng. Mức người tiêu dùng thực trả vẫn phụ thuộc vào cơ chế giá cơ sở và diễn biến thị trường ở từng kỳ điều hành tiếp theo.