Khoảng 45 dự án luật, nghị quyết được chuẩn bị cho Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI
Trọng tâm không chỉ là sửa luật nhanh hơn, mà là xử lý chồng chéo và tạo dư địa mới cho đầu tư, sản xuất và tăng trưởng
Việt Nam đang đặt cải cách thể chế vào vị trí ngày càng quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội. Tại phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 9/2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu “thể chế phải đi trước một bước, mở đường cho phát triển”.
Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh Chính phủ đang chuẩn bị khối lượng lập pháp rất lớn. Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Chính phủ dự kiến trình khoảng 45 dự án luật và nghị quyết để xem xét, cho ý kiến hoặc thông qua.
Thể chế được xem là một nguồn lực phát triển
Cách tiếp cận mới cho thấy pháp luật không còn chỉ được nhìn như công cụ quản lý.
Nghị quyết 278/NQ-CP ngày 18/9/2026 xác định nhiều dự án luật đang được sửa đổi có liên quan trực tiếp đến việc huy động nguồn lực, cải thiện môi trường đầu tư và tháo gỡ những vướng mắc đã tồn tại trong thực tiễn.
Trong nhóm này có Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Đầu tư và Luật Ngân sách nhà nước. Đây đều là những luật có ảnh hưởng trực tiếp đến dòng vốn, tài sản, đầu tư và hoạt động sản xuất kinh doanh.
Vì vậy, nếu các quy định chưa đồng bộ, nguồn lực có thể tồn tại nhưng khó được đưa vào sử dụng hiệu quả.
Điểm nghẽn không chỉ nằm ở một thủ tục
Trong thực tế, một dự án đầu tư có thể đồng thời chịu sự điều chỉnh của nhiều luật.
Một nhà máy mới có thể liên quan đến đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường và đấu thầu. Một dự án bất động sản lại chịu tác động đồng thời của Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các quy định về quy hoạch.
Khi một quy định được sửa nhưng các luật liên quan không thay đổi tương ứng, điểm nghẽn có thể vẫn tồn tại.
Chính vì vậy, Chính phủ đang yêu cầu xử lý dứt điểm tình trạng chồng chéo, bất cập giữa các quy định thay vì chỉ sửa từng điều khoản riêng lẻ.
Cải cách pháp luật gắn trực tiếp với môi trường kinh doanh
Một thay đổi đáng chú ý trong năm 2026 là việc cải cách pháp luật được gắn rõ hơn với mục tiêu giảm chi phí cho doanh nghiệp.
Trong các luật mới được công bố tháng 9, nhiều điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính đã được cắt giảm. Chính phủ cũng yêu cầu các bộ tiếp tục rà soát những quy định gây cản trở hoạt động đầu tư và sản xuất.
Điều này phản ánh một cách tiếp cận khác với mô hình quản lý truyền thống.
Thay vì chỉ đặt câu hỏi “quản lý thế nào”, chính sách đang phải trả lời thêm câu hỏi “quy định này có tạo ra chi phí không cần thiết hay cản trở nguồn lực phát triển hay không”.
Tốc độ lập pháp tăng, nhưng chất lượng mới là vấn đề quyết định
Việc chuẩn bị khoảng 45 dự án luật và nghị quyết trong một kỳ họp cho thấy tốc độ xây dựng pháp luật đang tăng mạnh.
Tuy nhiên, Chính phủ cũng đặt yêu cầu cao hơn về chất lượng chính sách.
Tại phiên họp ngày 16/9, Thủ tướng yêu cầu không để lợi ích cục bộ, lợi ích ngành hoặc lợi ích nhóm chi phối quá trình xây dựng chính sách. Đồng thời, các nội dung đưa vào luật phải có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn rõ ràng.
Điều đó cho thấy mục tiêu không chỉ là ban hành nhiều luật hơn, mà còn phải hạn chế việc luật mới tạo ra thêm những xung đột hoặc thủ tục mới.
Doanh nghiệp cần quan tâm đến khả năng dự đoán chính sách
Đối với doanh nghiệp, một môi trường pháp lý tốt không chỉ có ít thủ tục.
Yếu tố quan trọng hơn là khả năng dự đoán.
Doanh nghiệp cần biết một dự án sẽ phải trải qua những bước nào, mất bao lâu, nghĩa vụ tài chính được xác định ra sao và chính sách có thay đổi đột ngột hay không.
Nếu các quy định rõ ràng và thống nhất, doanh nghiệp có thể tính toán chi phí và thời gian đầu tư chính xác hơn.
Ngược lại, khi pháp luật chồng chéo hoặc cách thực hiện khác nhau giữa các địa phương, chi phí thực tế của một dự án có thể tăng dù mức thuế hay phí không thay đổi.
“Đi trước một bước” nghĩa là tạo không gian cho tăng trưởng
Khái niệm “thể chế đi trước một bước” vì vậy không chỉ mang ý nghĩa tăng tốc lập pháp.
Nghị quyết 278/NQ-CP đặt yêu cầu cải cách pháp luật trong mục tiêu rộng hơn là khơi thông nguồn lực, tạo không gian và dư địa phát triển mới, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.
Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục thu hút đầu tư và mở rộng các ngành công nghiệp mới, từ công nghệ cao đến hạ tầng và kinh tế số, chất lượng thể chế ngày càng trở thành một yếu tố cạnh tranh.
Vốn, lao động và đất đai có thể tạo ra tăng trưởng trong một giai đoạn. Nhưng khả năng sử dụng những nguồn lực đó hiệu quả lại phụ thuộc nhiều vào cách hệ thống pháp luật được thiết kế và vận hành.
Từ quản lý sang kiến tạo phát triển
Điểm đáng chú ý nhất trong thông điệp lần này là vai trò của pháp luật đang được đặt lại.
Thể chế không chỉ là hàng rào xác định điều gì được phép hoặc không được phép làm. Nó còn phải tạo ra môi trường để người dân, doanh nghiệp và Nhà nước sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.
Nếu các luật về đất đai, đầu tư, nhà ở, bất động sản và ngân sách được sửa đổi đồng bộ, tác động có thể vượt xa phạm vi từng ngành.
Khi đó, cải cách pháp luật sẽ trở thành một phần trực tiếp của chính sách tăng trưởng.
Đó cũng là lý do Việt Nam nhấn mạnh rằng thể chế cần đi trước một bước: nếu khung pháp lý thay đổi chậm hơn nền kinh tế, chính những quy định cũ có thể trở thành điểm nghẽn của giai đoạn phát triển tiếp theo.