Lao động tự do được chuyển sang cơ chế kê khai, cam kết và hậu kiểm thu nhập
Mức trần thu nhập cũng được nâng lên 25 triệu đồng/tháng, mở rộng nhóm có thể tiếp cận nhà ở xã hội
Việt Nam đang tiếp tục điều chỉnh thủ tục mua nhà ở xã hội theo hướng giảm bớt gánh nặng xác nhận giấy tờ đối với người dân.
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất trong năm 2026 liên quan đến điều kiện thu nhập, đặc biệt với người lao động không có hợp đồng lao động.
Nghị định số 54/2026/NĐ-CP ngày 9/2/2026 đã bổ sung cơ chế kê khai, cam kết và hậu kiểm về thu nhập. Đồng thời, thẩm quyền xác nhận đối với người không có hợp đồng lao động được chuyển sang Công an cấp xã nơi người dân thường trú, tạm trú hoặc đang sinh sống.
Từ “xin xác nhận thu nhập” sang kê khai và hậu kiểm
Trước đây, lao động tự do thường gặp khó khi phải chứng minh thu nhập để hoàn thiện hồ sơ mua nhà ở xã hội.
Vấn đề nằm ở chỗ nhóm này không có bảng lương ổn định, hợp đồng lao động hoặc đơn vị sử dụng lao động đứng ra xác nhận.
Nghị định 54/2026/NĐ-CP đã thay đổi cách tiếp cận. Người dân kê khai và cam kết về thu nhập, còn Công an cấp xã có trách nhiệm xác nhận các thông tin nhân thân, nơi cư trú trong thời hạn 7 ngày.
Cơ chế mới nhằm giảm tình trạng người lao động tự do phải đi qua nhiều cơ quan nhưng vẫn không xác nhận được hồ sơ.
Lao động tự do là nhóm hưởng lợi rõ nhất
Theo hướng dẫn của Bộ Xây dựng, người thuộc nhóm thu nhập thấp tại khu vực đô thị nhưng không có hợp đồng lao động vẫn phải đáp ứng điều kiện thu nhập theo quy định.
Tuy nhiên, thay vì yêu cầu một cơ quan địa phương xác nhận trực tiếp mức thu nhập thực tế, cơ chế mới cho phép người dân tự kê khai, cam kết và chịu trách nhiệm về nội dung kê khai.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với lao động tự do, hộ kinh doanh nhỏ và những người có nguồn thu không ổn định.
Đây cũng là nhóm trước đây thường gặp nhiều vướng mắc nhất khi làm hồ sơ nhà ở xã hội.
Mức trần thu nhập được nâng lên 25 triệu đồng/tháng
Cùng với thay đổi thủ tục, điều kiện thu nhập cũng được nới rộng.
Theo Nghị định 136/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 7/4/2026, mức trần thu nhập đối với cá nhân mua nhà ở xã hội được nâng lên 25 triệu đồng/tháng.
Đối với vợ chồng, tổng thu nhập không vượt quá 50 triệu đồng/tháng có thể đáp ứng điều kiện thu nhập theo quy định.
Việc nâng ngưỡng này phản ánh thực tế thu nhập và chi phí sinh hoạt tại các đô thị đã thay đổi.
Đồng thời, chính sách mở rộng nhóm người có khả năng tiếp cận nhà ở xã hội, đặc biệt là lao động có thu nhập trung bình thấp tại Hà Nội, TP.HCM và các trung tâm công nghiệp.
Nhưng thủ tục vẫn chưa hoàn toàn đơn giản
Dù cơ chế đã thay đổi, nhiều trường hợp thực tế vẫn phát sinh vướng mắc.
Người chuyển việc giữa hai doanh nghiệp có thể gặp khó khi xác nhận thu nhập của 12 tháng liền kề. Người có thu nhập không thường xuyên từ nhiều nguồn cũng phải xác định khoản thu nào cần đưa vào hồ sơ.
Một số trường hợp nghỉ thai sản hoặc có thời gian làm việc không liên tục cũng phải xác định cơ quan nào chịu trách nhiệm xác nhận từng giai đoạn thu nhập.
Điều này cho thấy cải cách thủ tục đã giảm một phần khó khăn nhưng chưa loại bỏ hoàn toàn sự phức tạp.
Giấy xác nhận cũ vẫn có hiệu lực 12 tháng
Một điểm khác đáng chú ý là quy định chuyển tiếp.
Các giấy tờ chứng minh đối tượng và điều kiện hưởng chính sách nhà ở xã hội đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận trước khi Nghị định 54/2026/NĐ-CP có hiệu lực vẫn tiếp tục được sử dụng trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày xác nhận.
Quy định này giúp người dân không phải làm lại toàn bộ hồ sơ khi chính sách thay đổi.
Đây là một chi tiết nhỏ nhưng có tác động trực tiếp đến chi phí và thời gian của người mua nhà.
Đơn giản hóa hồ sơ nhưng tăng trách nhiệm hậu kiểm
Cơ chế kê khai và hậu kiểm có một điểm khác biệt quan trọng so với cách xác nhận truyền thống.
Nhà nước giảm bớt việc yêu cầu người dân phải chứng minh trước từng khoản thu nhập, nhưng đồng thời tăng trách nhiệm đối với nội dung kê khai.
Điều này có thể giúp thủ tục ban đầu nhanh hơn.
Tuy nhiên, nếu phát hiện thông tin không đúng trong quá trình hậu kiểm, người kê khai vẫn phải chịu trách nhiệm theo quy định.
Do đó, đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với giảm yêu cầu về tính chính xác.
Bài toán lớn hơn là kết nối dữ liệu
Về dài hạn, cách xác nhận thu nhập bằng giấy tờ vẫn có giới hạn.
Khi dữ liệu thuế, bảo hiểm xã hội, cư trú và thu nhập được kết nối tốt hơn, việc xác định điều kiện mua nhà ở xã hội có thể được thực hiện nhanh hơn mà không cần người dân phải tự thu thập nhiều loại giấy xác nhận.
Cơ chế kê khai và hậu kiểm năm 2026 có thể được xem như một bước chuyển tiếp theo hướng này.
Nó chuyển một phần trọng tâm từ “xin xác nhận trước” sang “kiểm tra thông tin sau”.
Từ quản lý hồ sơ sang quản lý bằng dữ liệu
Những thay đổi trong năm 2026 cho thấy chính sách nhà ở xã hội đang đi theo hai hướng song song.
Một mặt, phạm vi người đủ điều kiện được mở rộng thông qua việc nâng ngưỡng thu nhập.
Mặt khác, thủ tục xác nhận được điều chỉnh để phù hợp hơn với lao động tự do và những người có nguồn thu không theo mô hình tiền lương truyền thống.
Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc các cơ quan địa phương có áp dụng thống nhất hay không.
Nếu người dân vẫn phải đi lại nhiều lần để xác nhận cùng một thông tin, mục tiêu đơn giản hóa thủ tục sẽ khó đạt được.
Ngược lại, nếu cơ chế kê khai, hậu kiểm và chia sẻ dữ liệu được vận hành đúng, nhà ở xã hội có thể trở nên dễ tiếp cận hơn đối với những người thực sự có nhu cầu.