Xuất khẩu tăng 22,4% nhưng nhập khẩu tăng tới 35,3% trong 8 tháng
94,1% kim ngạch nhập khẩu là tư liệu sản xuất, cho thấy cán cân thương mại cần được nhìn cùng với chu kỳ đầu tư và mở rộng sản xuất
Trong 8 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 770,14 tỷ USD, mức cao nhất từng ghi nhận trong cùng kỳ.
Xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, nhập khẩu đạt 395,3 tỷ USD, tăng 35,3%. Cán cân thương mại vì vậy chuyển sang nhập siêu 20,46 tỷ USD, trái ngược với mức xuất siêu 14,02 tỷ USD cùng kỳ năm 2025.
Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu
Khoảng cách giữa tốc độ tăng xuất khẩu và nhập khẩu là điểm đáng chú ý nhất trong dữ liệu thương mại năm nay.
Xuất khẩu tăng 22,4%, nhưng nhập khẩu tăng nhanh hơn 12,9 điểm phần trăm. Riêng khu vực FDI, nhập khẩu đạt 290,23 tỷ USD, tăng 40,1% so với cùng kỳ.
Diễn biến này đã khiến Việt Nam nhập siêu liên tục từ cuối năm 2025. Tháng 8/2026 là tháng thứ chín liên tiếp cán cân thương mại hàng hóa ở trạng thái nhập siêu.
Tuy nhiên, chỉ nhìn vào con số nhập siêu chưa đủ để đánh giá sức khỏe của nền kinh tế.
94,1% hàng nhập khẩu là tư liệu sản xuất
Cơ cấu nhập khẩu cho thấy một bức tranh khác.
Trong 8 tháng năm 2026, nhóm tư liệu sản xuất đạt 372,04 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu. Trong đó, máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng chiếm 57,6%, còn nguyên nhiên vật liệu chiếm 36,5%. Hàng tiêu dùng chỉ chiếm 5,9%.
Điều này cho thấy phần lớn nhập khẩu không phục vụ tiêu dùng trực tiếp mà được đưa vào sản xuất, đầu tư và chế biến.
Vì vậy, một phần nhập siêu hiện nay có thể phản ánh nhu cầu mở rộng công suất sản xuất và chuẩn bị cho các đơn hàng xuất khẩu trong những tháng tiếp theo.
Điện tử và máy tính tạo ra mức nhập siêu lớn nhất
Theo Cơ quan Thống kê quốc gia Việt Nam, nhóm điện tử, máy tính và linh kiện ghi nhận mức nhập siêu khoảng 60,6 tỷ USD trong 8 tháng.
Các nhóm nhập siêu lớn khác gồm xăng dầu 7,4 tỷ USD, chất dẻo 6,7 tỷ USD, than 6,2 tỷ USD và dầu thô 5,3 tỷ USD.
Đây đều là những đầu vào quan trọng cho hoạt động sản xuất công nghiệp.
Đặc biệt trong ngành điện tử, nhiều linh kiện được nhập khẩu để lắp ráp thành sản phẩm hoàn chỉnh rồi xuất sang Mỹ, châu Âu và các thị trường khác.
Do đó, mức nhập siêu lớn của nhóm điện tử không nhất thiết đồng nghĩa với việc Việt Nam mất khả năng cạnh tranh.
FDI vẫn là khu vực tạo ra thặng dư
Cơ cấu cán cân thương mại giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực FDI có sự khác biệt rõ rệt.
Trong 8 tháng, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu khoảng 30,6 tỷ USD. Ngược lại, khu vực FDI, kể cả dầu thô, vẫn xuất siêu khoảng 10,14 tỷ USD.
Điều này cho thấy khu vực doanh nghiệp nước ngoài tiếp tục đóng vai trò lớn trong khả năng tạo ngoại tệ từ xuất khẩu.
Trong cùng kỳ, khu vực FDI đạt kim ngạch xuất khẩu 300,37 tỷ USD, chiếm 80,1% tổng xuất khẩu của Việt Nam.
Sự phụ thuộc lớn vào khu vực FDI vì vậy tiếp tục là một đặc điểm quan trọng của cấu trúc thương mại Việt Nam.
Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất, Trung Quốc là nguồn nhập khẩu lớn nhất
Cấu trúc thị trường cũng cho thấy rõ cách Việt Nam đang nằm giữa các chuỗi cung ứng lớn.
Trong 8 tháng năm 2026, Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch 122 tỷ USD. Trong khi đó, Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất với 161,9 tỷ USD.
Mô hình này phản ánh vai trò của Việt Nam như một cứ điểm sản xuất trung gian.
Nguyên liệu, linh kiện và máy móc được nhập khẩu từ châu Á, sau đó được chế biến hoặc lắp ráp tại Việt Nam trước khi xuất sang các thị trường tiêu dùng lớn.
Nhập siêu có thể là tín hiệu đầu tư, nhưng không thể xem nhẹ
Một nền kinh tế đang mở rộng sản xuất có thể nhập khẩu nhiều máy móc và nguyên liệu trước khi doanh thu xuất khẩu hình thành.
Theo góc nhìn này, nhập siêu 20,46 tỷ USD chưa thể được xem ngay là dấu hiệu suy yếu.
Tuy nhiên, nếu nhập khẩu tăng nhanh nhưng năng lực xuất khẩu không tiếp tục mở rộng tương ứng, áp lực đối với cán cân ngoại hối và tỷ giá có thể tăng lên.
Cơ quan Thống kê quốc gia cũng lưu ý nguy cơ cán cân thương mại cả năm 2026 chuyển sang nhập siêu đang ngày càng rõ hơn.
Điều cần theo dõi là hàng nhập khẩu có tạo ra xuất khẩu mới hay không
Vấn đề quan trọng nhất trong những tháng cuối năm không phải là con số nhập siêu tự thân.
Điều cần theo dõi là lượng máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu nhập khẩu hiện nay có chuyển thành sản lượng công nghiệp và kim ngạch xuất khẩu mới hay không.
Nếu quá trình đó diễn ra, mức nhập siêu hiện tại có thể được xem là một phần của chu kỳ đầu tư và mở rộng sản xuất.
Ngược lại, nếu nhập khẩu tiếp tục tăng nhanh trong khi xuất khẩu chậm lại, cán cân thương mại có thể trở thành một áp lực thực sự đối với kinh tế vĩ mô.
Từ thặng dư thương mại sang bài toán chất lượng tăng trưởng
Trong nhiều năm, xuất siêu thường được xem là một điểm mạnh của kinh tế Việt Nam.
Năm 2026 đang cho thấy một bức tranh phức tạp hơn.
Quy mô thương mại tiếp tục lập kỷ lục, xuất khẩu vẫn tăng mạnh, nhưng nhu cầu nhập khẩu phục vụ sản xuất còn tăng nhanh hơn.
Vì vậy, việc đánh giá cán cân thương mại không nên chỉ dừng ở câu hỏi Việt Nam xuất siêu hay nhập siêu.
Điều quan trọng hơn là hàng nhập khẩu có làm tăng năng lực sản xuất, giá trị gia tăng trong nước và khả năng xuất khẩu trong giai đoạn tiếp theo hay không.